Pfaffenwald. Jeden obóz, wiele zbrodni

Susanne Hohlmann z Bad Hersfeld, autorka obszernego lokalnego studium o tym miejscu, stwierdziła w 1983 roku, że „obóz Pfaffenwald to miejsce, o którym już prawie zapomniano”. W swojej publikacji, będącej zwieńczeniem jej intensywnych badań nad historią obozu, pytała: „Czy to w ogóle możliwe, że w lesie między Asbach a Beiershausen znajdował się obóz, w którym zginęło kilkaset osób, a mieszkańcy sąsiednich wsi nie wiele na ten temat wiedzą?”[1] Obecnie pod tym względem, ponad 40 lat później, niewiele się zmieniło. Nadal wiemy bardzo mało o obozie Pfaffenwald i jego ofiarach. Brak jest również należytego upamiętnienia, ponieważ teren obozu jest całkowicie zarośnięty. O ofiarach śmiertelnych przypomina jedynie położony w odległości kilometra cmentarz wojenny. Tekst ten ma zatem na celu przedstawienie historii obozu oraz popełnionych w nim zbrodni.

Obóz Autostrady Rzeszy 1938–1942
 

Historia tego miejsca rozpoczyna się latem 1938 roku, kiedy całą Rzeszę pokrywać zaczęły autostrady. Również w tym miejscu, pomiędzy miejscowościami Kirchheim a Hersfeld (dzisiaj Bad Hersfeld), powstawała „Autostrada führera”, która do dziś jest istotną arterią komunikacyjną – autostradą A 4. Budowlańcy mieli szczególnie trudne zadanie z mostem nad doliną Asbach. Budowę tego odcinka przejęła firma Bolender z Hersfeld. Oprócz niemieckich robotników pracowali tam mężczyźni z Sudetów oraz z Protektoratu Czech i Moraw, dla których w bezpośrednim sąsiedztwie utworzono obóz autostrady Rzeszy (niem. RAB-Lager) o pojemności około 400 osób. Napad Niemiec na Polskę 1 września 1939 r. otworzył nowy „rezerwuar” siły roboczej i faktycznie niebawem w Pfaffenwald zamieszkali wbrew własnej woli Polacy. Wśród nich był także 29-letni Albert N., który już w listopadzie 1939 r. cierpiał na chorobę psychiczną i mimo wszystko musiał wykonywać ciężką pracę[2]. Latem 1940 r. do Pfaffenwald odkomandowano również francuskich jeńców wojennych ze Stalagu IX A Ziegenhain, umieszczając ich w osobnym, strzeżonym baraku. Od jesieni 1941 roku do pracy na tym odcinku autostrady trafili także „robotnicy ze Wschodu” (niem. Ostarbeiter). Z innych obozów RAB wiemy, że warunki życia i pracy pod auspicjami Dyrekcji Autostrad Rzeszy (niem. Reichsautobahndirektion) były nad wyraz ciężkie[3]. Co więcej, po zakończeniu budowy autostrady wiosną 1942 r. robotnicy nie wrócili do swoich domów, lecz zostali przeniesieni do innych obozów i zatrudnieni w przemyśle zbrojeniowym, który w tamtym okresie przeżywał intensyfikację. Jednak również w rolnictwie w okolicach Pfaffenwaldu praca przymusowa była powszechnym zjawiskiem. „Każdy rolnik we wsi miał swojego Polaka” – stwierdziła Susanne Hohlmann[4].